Słoneczny ale mroźny lutowy dzień. Parkuję samochód na przełęczy Prislop nad Borsą. Niezwykle ważna przełęcz położona na wysokości 1416 m. umożliwia wygodne dotarcie w góry Rodniańskie na południu, w góry Marmaroskie na północ, ale także oddzielająca historyczne krainy Maramuresz na zachodzie od południowej Bukowiny na wschodzie. W styczniu 1915 roku, wśród śniegu i mrozu, przechodzili tędy polscy Legioniści, by zetrzeć się z carskim wojskiem w dolinie Złotej Bystrzycy i finalnie wypchnąć Rosjan z Bukowiny.

Dziś działa tu popularny wyciąg narciarski, stoi monastyr i kilka obiektów noclegowo-gastronomicznych. Góry Rodniańskie, zwane czasem Alpami Rodniańskimi, ze względu na swoją wybitność w otaczającym krajobrazie – uznawane są za najwyższe pasmo wschodnich Karpat wewnętrznych. Droga przebiegająca przez przełęcz znacząco ułatwia rozpoczęcie wycieczki. Wkrótce świerkowy las ustępuje otwartej przestrzeni a nad otoczeniem dominuje mój dzisiejszy cel : Varful Gargalau 2159 m n.p.m

Droga moja wiedzie przez zasypaną śniegiem halę Stiol, gdzie w wiacie urządzam krótki postój na coś ciepłego i kontemplację ciszy i spokoju zimowego krajobrazu.

Śniegu jest dość, ale warunki lawinowe zmuszają do rozważnego doboru trasy. Jest sporo nawianych depozytów pod graniami i grzbietami, a wykonany przekrój ujawnia wyraźną warstwę lodu pod świeższymi warstwami. W wielu pasmach górskich Rumunii panuje tego dnia 3 stopień zagrożenia lawinowego. Mijam świeże i sporych rozmiarów lawinisko.

Poniżej przełęczy Sua Gargalau znajduje się drewniany, otwarty schron, w którym pomieści się do 10 os.

Na grani głównej gór Rodniańskich, największym artystą jest wiatr: rzeźbi swoje zastrugi informując mnie skąd przywiał i gdzie odłożył poduchy nawianego śniegu, gotowe urwać się gdy na nie wjadę.

Szczyt Gargalau. Wspaniała panorama prawie całych gór Rodniańskich, Marmaroszy, pasm ukraińskich Karpat Wschodnich, gór Suchard i innych. Piękny dzień, choć wiatr nie pozwala na dłuższy postój.

Góry zapraszają do dalszej wędrówki, ja jednak wyszukuje ciekawą linię zjazdu i wracam na przełęcz Przysłop, kończąc zjazdem stokiem narciarskim.

Położone w centralnej Bośni, bezpośrednio nad miastem Travnik, które samo w sobie warte jest odwiedzin ze względu na XV wieczną twierdzę górująca nad miastem i piękny meczet Sulejmaniego, zwany „Kolorowym Meczetem” – drugi taki znajdziemy dopiero w macedońskim Tetowie.

Góry, choć obrywają się stromymi skałami od strony miasta, mają charakter raczej łagodnych wzniesień i wzgórz. Najwyższym jest Paljenik o wysokości 1933m na którego wierzchołku posadowiona jest wieża przekaźnikowa. Nie znajdziemy więc tutaj zbyt wielu emocjonujących zjazdów, ale do spokojnego pokonywania górskich przestrzeni na nartach nadaje się świetnie.

Podczas mojej wizyty, śniegu nie było dużo. Było wystarczająco, żeby wykonać przyjemną kilkunasto-kilometrową turę z wejściem na Paljenik i Vlaską Gromilę. Pogoda dopisała, dzięki inwersji, doliny i miasto Trawnik ukryte były pod chmurami, gdy ja cieszyłem się promieniami słońca.

Nazwa Vlasić, pochodzi od Wlachów, czyli Wołochów. Do dziś tereny te są wykorzystywane pastersko w letniej porze roku. Produkuje się tutaj słynny Travnicki ser owczy.

Dobry dojazd, nawet zimą dzięki działającemu w Babanovac ośrodkowi sportów zimowych- z Travnika wjeżdżamy pod górę przez Ovcarevo.

Bliskość samochodu, bezpieczne, łagodne zbocza i piękna pogoda- sprawiły, że pozwoliłem sobie pozostać w górach, patrząc na zachodzące słońce. Dla takich chwil można poświęcić wiele.

Marmarosze, od wieków wyznaczają granicę. Jeszcze w okresie międzywojennym XX wieku na szczycie Stoha schodziły się granice II Rzeczpospolitej, Czechosłowacji i Królestwa Rumunii. Dziś przebiega tędy granica Unii Europejskiej. W związku z toczącą się wojną – patrole rumuńskiej Straży Granicznej w dolinach są częste. Także i ja zostałem sprawdzony.

W słoneczny lutowy dzień, postanowiłem odwiedzić starego znajomego,
Faracul (1961 m n.p.m.), najwyższy szczyt całego masywu. Nie byłem na nim od 15 lat. Łagodne zimy dotykają także Karpaty Wschodnie, stąd początek wycieczki niestety z nartami na plecach.

Wyżej, poprzez malownicze polany, latem użytkowane pod wypas owiec i dziewicze zimową ciszą karpackie lasy, droga moja prowadziła do stóp mojego imiennika Mihailecula.

Wkrótce otworzyły się piękne widoki na masyw Popa Iwana Marmaroskiego.

Pomiędzy Mihaileculem a Faraculem leży niewielkie jezioro Vinderel. Dawno temu rozbiliśmy tu namiot. Dziś jezioro spało przykryte pierzyną białego puchu. Ostatnie podejście wyprowadza na zaskakująco płaski szczyt Faracula.

Wspaniała panorama sięgająca od ukraińskich Bieszczad Wschodnich przez masyw Pietrosa, o rzut kamieniem Czarnohorę z Howerlą i „Białym Słoniem” , po Góry Rodniańskie i Pietrosa Rodniańskiego.

Pogoda jest piękna, mróz trzyma, śnieg doskonały do jazdy. 5 cm puchu na twardym. Jedna z najprzyjemniejszych wycieczek narciarskich.

Na północy od gór Bistra wznosi się pasmo gór Korab, na zachodzie Desat a na południu Stogowo.

Najwyższym szczytem jest Medenica o wysokości 2163 m. Góry są łatwo dostępne dzięki asfaltowej drodze łączącej Mawrowo z Galichnikiem i doliną Radiki. Jest tu także sieć dróg gruntowych . W maju była ona już przejezdna, dzięki czemu rozpoczęliśmy naszą wycieczkę stosunkowo wysoko.

Piękna pogoda i stabilne wiosenne śniegi pozwoliły bardzo udanie zakończyć sezon skiturowy zjazdem z Medenicy przez północno-wschodnią ścianę, a następnie przejść na nieodległy Manastirište (Манастириште – klasztor) i ciekawymi graniami i łagodnymi zboczami powrócić do samochodu.

Po drodze spotkaliśmy, nie jedyny zresztą raz w Macedonii, ślady władcy tych gór – niedźwiedzia. Musiał być to sporych rozmiarów samiec. Nie chciałbym go spotkać z bliska.

Vranica ma nieco odmienną od większości bośniackich gór budowę geomorfologiczną, dzięki czemu nieco przypominają nasze Tatry Zachodnie. Długie grzbiety i szerokie połoniny. Najwyższy jest Nadkrstac 2110 m n.p.m. a duża część pasma utrzymuje się na poziomie 1700-1900 m n.p.m.

Góry Vranica świetnie nadają się do turystyki narciarskiej, choć pewnym problemem, jak zawsze zimą, będzie dojazd do wyżej położonych punktów startowych. Dobrym punktem jest na pewno, położony we wschodniej części, nad Fojnicą, ośrodek narciarski Brusnica.

Prowadzi do niego droga z miejscowości Bakovici, zimą utrzymywana i zazwyczaj przejezdna, ale dobre opony zimowe będą wymagane. Napęd 4×4 i łańcuchy też mogą się przydać.

Położone godzinę jazdy na południowy zachód od Sarajewa, jest wraz z sąsiednią Bjelasnicą, popularnym celem wędrówek. Zimą, wejście w góry możliwe jest w zasadzie jedynie z miejscowości Tusila, dalsza droga prowadząca przez góry jest zazwyczaj zasypana śniegiem.

Tusila jest świetnym miejscem do rozpoczęcia wycieczki, znajduje się tu kilka obiektów noclegowych, w tym całoroczny Planiniarski Dom Vrela, gdzie można także zjeść. Tutaj także zaparkujemy samochód.

Bliskość stolicy, dobry dojazd i całoroczne schronisko w Tusili, powodują, że rejon szczytów Vito, Subar jest uczęszczany przez ludzi także zimą. Można tu spotkać lokalnych narciarzy a na Mokrych Stjenach nawet zimowych wspinaczy.

Zimą łagodne i trawiaste stoki, bywają niebezpieczne, czy to przez zagrożenie lawinowe, czy przez częsty w bałkańskich górach „żywy lód” pokrywający śnieg. Kompletne wyposażenie lawinowe, raki, czekan, harszle i ostre krawędzie nart – są niezbędne.

Wdzięcznym celem wycieczki czy to pieszej, czy narciarskiej jest Drstva i Subar. Idealne na krótkie zimowe dni.

Poniżej widok z Drstvy na Subara

Góry Bjelašnica wznoszą się na południowy wschód od Sarajewa – w zasadzie o rzut kamieniem. Stąd też, od strony stolicy na wschodnich stokach najwyższego szczytu (Bjelašnica 2067m n.p.m.) na potrzeby zimowych igrzysk olimpijskich w 1984 wybudowano ośrodek narciarstwa alpejskiego (prężnie działający do dziś) i biegowego

.

Bjelasnica rozciąga się pomiędzy Sarajewem a miastem Konjic, a od południa monumentalnym kanionem Rakitnicy graniczą z Vysocicą. Są dość łatwo dostępne latem i zimą, czy to z olimpijskiego ośrodka narciarskiego Babin Do, czy to z drogi prowadzącej do słynnej wioski Lukomir, czy z drogi prowadzącej do Tusili przez przełęcz Bjele Vode.

Pasmo ma charakter połoninny, ze względu na intensywny wypas owiec, powyżej 1500 m widzimy łagodne trawiaste zbocza, gdzieniegdzie poprzetykane łanami kosodrzewiny. Tylko północne stoki są bardziej zalesione i trudniej dostępne.

Ze szczytów Bjelasnicy rozpościerają się szerokie widoki na kilka sąsiednich pasm górskich : Treskavicę, Vysocicę, Prenji, Jahorina, Vranica, no i oczywiście Sarajewo.

Wyjazd na skitury w bośniackie pasmo Prenji, był zaplanowany w ostatniej chwili – typowy wyjazd na pogodę i kilka dni wolnego. Opłaciło się – zarówno pogoda dopisała, jak i góry okazały się łaskawe.

Leżące w południowej Bośni, pomiędzy Mostarem a Sarajewem pasmo gór Prenji, nieco na wyrost jest nazywane bośniackimi Himalajami. Jednak bez wątpienia, góry te w Bośni zajmują wyjątkowe miejsce. Długie doliny, wyraźna rzeźba polodowcowa, strzeliste szczyty – piękno krajobrazu wysokogórskiego w pełni.

Najwyższym szczytem jest Zelenaglava 2155 m. n.p.m. a 11 innych szczytów przekracza 2000m.Najlepsze punkty dostępu w te góry to od północy rejon miasta Konjic doliną rzeki Bijela oraz z Idbar’u doliną rzeki Bascica, oraz od północnego wschodu drogą zrywkową (dostępną dla nieco wyżej zawieszonych aut) od miejscowości Borca. Można także wejść w góry od południa, z kierunku Mostaru, od miejscowości Rujiste. Każdy z tych szlaków jest długi, od północy podejścia są strome, latem lepiej zabrać ze sobą namiot i wyposażenie biwakowe, zimą można oprzeć się o chatkę Jezerce (piec, wyposażenie, miejsce na kilkanaście osób) pod Terasem.

Niewątpliwie, Prenji są górami w których można, szczególnie zimą odnaleźć piękno, ciszę i samotność. Świetny cel zarówno wypraw skitourowych zimą, letnich wędrówek wśród wysokogórskich łąk, jak i dla ambitnego zimowego wspinania.