Kelimeny należące do rumuńskich Wewnętrznych Karpat Wschodnich, to góry pod wieloma względami niezwykłe. Głównie za sprawą wulkanizmu, jaki szalał tutaj 11-7 milionów lat temu. Są one częścią karpackiego pasa wulkanicznego, ciągnącego się od gór Wyhorlat na Słowacji, przez ukraińskie Zakarpacie aż po rumuńskie pasma Calimani-Ghurgiu-Harghita. Swoisty „karpacki pierścień ognia”.

Wulkaniczna geneza powstania tych gór ma swoje odzwierciedlenie w wyglądzie grzbietu głównego: najwyższy szczyt Pietros Kelimeński (2100m) znajduje się dziś na krawędzi ogromnej kaldery – przy odrobinie wyobraźni, wędrując zobaczymy z jednej strony urwisko ogromnego krateru, z drugiej łagodnie opadające stoki wulkanu. Strome, zacienione północno-wschodnie zbocza grzbietu głównego, mieściły także lodowce. Zniknęły wraz z końcem ostatniego zlodowacenia 12-10 tysięcy lat temu.

Innym następstwem wulkanicznej genezy gór Kelimeńskich jest występowanie złóż siarki rodzimej. Jej obecność potwierdzono już w połowie XIX wieku, ale dopiero w 1969 roku rozpoczęto wydobycie na skalę przemysłową. Rumuńskie władze założyły potężną kopalnie odkrywkową (opary siarki są trujące) na stokach góry Negoi Romanesc. W szczycie eksploatacji pracowało tutaj do 8 tysięcy osób. Ze względu na niską zawartość rudy siarki i słabą opłacalność – kopalnię ostatecznie zamknięto w 1997 roku. Dziś można ją zwiedzać, a droga do niej z miejscowości Gura Haitii jest sporym ułatwieniem w dostępie do centrum masywu Kelimenów. Oficjalnie zamknięta dla ruchu publicznego, ale jednak używana. Zresztą po kilku kilometrach na drodze tej natkniemy się na punkt poboru opłat za wstęp do parku narodowego.

Dobrą miejscowością startową jest wspomniana Gura Haitii. Znajdziemy tu kilka obiektów noclegowych a miejscowość wcześniej także sklepy i bankomat. Bezpośrednio z osady możemy także ruszyć na inny ciekawy szlak – w stronę 12 Apostołów. To grupa turni skalnych na bocznym grzbiecie gór Kelimeńskich. Skały to wulkaniczne andezyty, mało odporne na procesy erozyjne, dzięki czemu czas, wiatr, deszcz i mróz nadał im fantazyjne formy. Noszą nazwy Nefretete, Mikołaj, Sfinx. Przed wiekami skalny amfiteatr tworzący częsć skał 12 Apostołów (rum. Doisprezece Apostoli) był używany w celach obrzędowych. Po dziś dzień miejscowa ludność odbywa coroczną wycieczkę 29 czerwca, by uczcić pamięć ludzi zaklętych w kamienie.

Droga w stronę Apostołów wiedzie ścieżką dydaktyczną mówiącą o pasterstwie i budowie geologicznej tych gór. Wypas jest tutaj nadal prowadzony w sezonie wiosenno-letnim, a szlak wiedzie bezpośredniej bliskości szałasów, więc należy spodziewać się interwencji agresywnych psów pasterskich.

Kelimeny wywarły na mnie duże wrażenie. Jesienna pustka – w ciągu 2 dni nie spotkałem żadnego turysty, niezwykły krajobraz z rudo-brązową hałdą kopalni pośrodku kaldery wygasłego wulkanu i bezkresne widoki sięgające ośnieżonych gór Rodniańskich na północy. Piękna żółć „samorodków” siarki i para kruków kołująca nad samotnymi skałami.

Słoneczny ale mroźny lutowy dzień. Parkuję samochód na przełęczy Prislop nad Borsą. Niezwykle ważna przełęcz położona na wysokości 1416 m. umożliwia wygodne dotarcie w góry Rodniańskie na południu, w góry Marmaroskie na północ, ale także oddzielająca historyczne krainy Maramuresz na zachodzie od południowej Bukowiny na wschodzie. W styczniu 1915 roku, wśród śniegu i mrozu, przechodzili tędy polscy Legioniści, by zetrzeć się z carskim wojskiem w dolinie Złotej Bystrzycy i finalnie wypchnąć Rosjan z Bukowiny.

Dziś działa tu popularny wyciąg narciarski, stoi monastyr i kilka obiektów noclegowo-gastronomicznych. Góry Rodniańskie, zwane czasem Alpami Rodniańskimi, ze względu na swoją wybitność w otaczającym krajobrazie – uznawane są za najwyższe pasmo wschodnich Karpat wewnętrznych. Droga przebiegająca przez przełęcz znacząco ułatwia rozpoczęcie wycieczki. Wkrótce świerkowy las ustępuje otwartej przestrzeni a nad otoczeniem dominuje mój dzisiejszy cel : Varful Gargalau 2159 m n.p.m

Droga moja wiedzie przez zasypaną śniegiem halę Stiol, gdzie w wiacie urządzam krótki postój na coś ciepłego i kontemplację ciszy i spokoju zimowego krajobrazu.

Śniegu jest dość, ale warunki lawinowe zmuszają do rozważnego doboru trasy. Jest sporo nawianych depozytów pod graniami i grzbietami, a wykonany przekrój ujawnia wyraźną warstwę lodu pod świeższymi warstwami. W wielu pasmach górskich Rumunii panuje tego dnia 3 stopień zagrożenia lawinowego. Mijam świeże i sporych rozmiarów lawinisko.

Poniżej przełęczy Sua Gargalau znajduje się drewniany, otwarty schron, w którym pomieści się do 10 os.

Na grani głównej gór Rodniańskich, największym artystą jest wiatr: rzeźbi swoje zastrugi informując mnie skąd przywiał i gdzie odłożył poduchy nawianego śniegu, gotowe urwać się gdy na nie wjadę.

Szczyt Gargalau. Wspaniała panorama prawie całych gór Rodniańskich, Marmaroszy, pasm ukraińskich Karpat Wschodnich, gór Suchard i innych. Piękny dzień, choć wiatr nie pozwala na dłuższy postój.

Góry zapraszają do dalszej wędrówki, ja jednak wyszukuje ciekawą linię zjazdu i wracam na przełęcz Przysłop, kończąc zjazdem stokiem narciarskim.

Retezat bardzo wcześnie, bo już w 1935 r, jako pierwszy w Rumunii, objęty został ochroną w formie parku narodowego, chroniącego siedliska wysokogórskie. Sama nazwa bierze się od wierzchołka szczytu Retezat, który w języku rumuńskim oznacza „ścięty” i taki w rzeczywistości jest. Legenda mówi o walce olbrzymów w tych górach, podczas której szczyt Retezatu został ścięty mieczem.

Aby dostać się do wnętrza gór, musimy kierować się na Devę, później Hunedoarę (warto zobaczyć zamek Macieja Korwina). Następnie Hateg i jeśli chcemy wybrać się w część północną pasma to albo parking na końcu drogi do Carnic, albo ośrodek narciarski Rausor.

Chcąc odwiedzić południową część pasma, jedziemy drogą do zbiornika zaporowego Gura Apelor i dalej, drogą gruntową w stronę Poiana Pelegi. Znajduje się tam spory plac, gdzie można zostawić samochód (lub w nim spać). Z uwagi na obecność wielu niedźwiedzi w tych okolicach, zadbajmy, by nie zostawiać w samochodzie niczego co mogło by je zachęcić do włamania.

Droga na najwyższą w tych górach Peleagę (2509 m.) z Poiana Peleagi, wiedzie przez malownicze jezioro Bucura (rum. „radość”) przy którym znajduje się schron i dyżurka Salvamontu. W miarę czasu, sił i pogody możemy zaplanować pętlę przez Papusę, lub kolejną „radość” czyli szczyt Bucura I .

Droga na szczyt Retezat, po północnej stronie grani głównej, z Carnic, prowadzi nas przez schronisko Cabana Pietrele, coraz wyżej przez świerkowe lasy, piętro kosodrzewiny, aż po owiane górskim wiatrem granitowe gołoborza na grzbiecie Retezatu.

Jeśli miałbym do czegoś porównać krajobraz i charakter Retezatu, to chyba najbliżej mu będzie do słowackich Tatr Zachodnich. Odwiedzając to pasmo pod koniec września, w ciągu 2 dni spotkałem tylko dwoje turystów. Niskie chmury pędzone lodowatym wiatrem potęgowały poczucie osamotnienia. Zimna krystaliczna woda w górskich strumieniach oczyszczała ciało i duszę a suche, złociste trawy zapowiadały nadejście tego co nieuchronne – zimy.

U stóp wschodnich, ostro ściętych zboczy Bucegi, wzdłuż ważnej drogi łączącej Bukareszt z Braszowem ulokowały się kurorty Busteni i Sinaia. Z Busteni możemy wyjechać do wnętrza gór kolejką linową – polecam, robi wrażenie gdy w kilka chwil pokonujemy 1100 m przewyższenia podziwiając pionowe urwiska Caraiman, zaś kilka kilometrów za Sinaia zaczyna się droga zwana Transbucegi – prowadząca serpentynami do wnętrza gór – dużej doliny Lalomita, tam się skierowałem tym razem.

Jak w całej Rumuni, należy pamiętać o obecności niedźwiedzi. W górach Bucegi, ze względu na dużą ilość turystów, są one mocno zsynantropizowane, co oznacza że nie boją się ludzi. W lipcu 2024 doszło do ataku, w wyniku którego śmierć poniosła jedna osoba.

Zaczynając spod stacji ratowników Salvamont Bucegi wyruszyłem szlakiem w górę doliny. Piękna październikowa pogoda i górska jesień w pełni: mozaika odcieni zółci i czerwieni.

Piękna w swym kształcie skała zamykająca dolinę – Macetul Tucesc, czyli Turecki Meczet. Góry Bucegi mają ciekawą budowę geomorfologiczną, na krystalicznym trzonie zalegają warstwy skał osadowych, wapieni ale także zlepieńców i grysu objawiających się w będących ikoną tych gór skałach Babele czy słynnym Sfinxie.

Droga prowadzi mnie na szczyt najwyższego w tych górach Omu 2505 m n.p.m. i do małego schroniska przytulonego do skał na wierzchołku.

Piękne widoki na wielką dolinę Gaura i górującą nad nią Scarę.

Dalsza droga prowadzi mnie w stronę Cabany Babele i słynnych skał zlepieńcowych. Byłem tu już kilka lat wcześniej i o ile widok Sfinxa na żywo wart jest zachodu, o tyle całe schronisko i otoczenie robi nieco odpychające wrażenie.

Po zejściu do doliny, warto zjechać kawałek w bok i odwiedzić udostępnioną jaskinię Lalomitei (można płacić kartą), zwłaszcza jej dalsze partie mogą się podobać – duże sale pełne stalaktytów i stalagmitów.

Marmarosze, od wieków wyznaczają granicę. Jeszcze w okresie międzywojennym XX wieku na szczycie Stoha schodziły się granice II Rzeczpospolitej, Czechosłowacji i Królestwa Rumunii. Dziś przebiega tędy granica Unii Europejskiej. W związku z toczącą się wojną – patrole rumuńskiej Straży Granicznej w dolinach są częste. Także i ja zostałem sprawdzony.

W słoneczny lutowy dzień, postanowiłem odwiedzić starego znajomego,
Faracul (1961 m n.p.m.), najwyższy szczyt całego masywu. Nie byłem na nim od 15 lat. Łagodne zimy dotykają także Karpaty Wschodnie, stąd początek wycieczki niestety z nartami na plecach.

Wyżej, poprzez malownicze polany, latem użytkowane pod wypas owiec i dziewicze zimową ciszą karpackie lasy, droga moja prowadziła do stóp mojego imiennika Mihailecula.

Wkrótce otworzyły się piękne widoki na masyw Popa Iwana Marmaroskiego.

Pomiędzy Mihaileculem a Faraculem leży niewielkie jezioro Vinderel. Dawno temu rozbiliśmy tu namiot. Dziś jezioro spało przykryte pierzyną białego puchu. Ostatnie podejście wyprowadza na zaskakująco płaski szczyt Faracula.

Wspaniała panorama sięgająca od ukraińskich Bieszczad Wschodnich przez masyw Pietrosa, o rzut kamieniem Czarnohorę z Howerlą i „Białym Słoniem” , po Góry Rodniańskie i Pietrosa Rodniańskiego.

Pogoda jest piękna, mróz trzyma, śnieg doskonały do jazdy. 5 cm puchu na twardym. Jedna z najprzyjemniejszych wycieczek narciarskich.

Piatra Craiului, choć same w sobie nie duże, są niezwykle spektakularne. Wędrówka przepaścistą granią, z rozległymi widokami na sąsiednie pasma ( w tym także Fogarasze), chwilami także momenty wspinaczkowe, monumentalny wąwóz Cheile Zărneştilor, bogata flora wapiennych gór – sprawiają, że wielu Rumunów uważa te góry za najpiękniejsze w ich kraju.

Góry te, sprawny turysta, możne zwiedzić trasą w formie pętli zaczynając u wylotu wąwozu Zărneştilor, przez schronisko Cabana Curmătura, na grań i przez najwyższy szczyt La Om (2238m n.p.m.) schodząc przez Poiana cu Totem do wąwozu Zarnesti. Nie polecam przejścia przez wąwóz Cheile Pisicii, szlak jest trudny, pełen powalonych drzew- łatwo o kontuzję.

W górach mamy kilka możliwości noclegu, piękne schronisko Curmătura, chatka Refugiul Grind pod szczytem La Om, typowo rumuńska „kopuła” na samej grani na szczycie Ascutit. lub kolejna kopuła Refugiul Diana po północno-zachodniej stronie pasma.

Pasmo jest wyjątkowo piękne, oferuje wspaniałe widoki, ale nie należy go lekceważyć- w złej pogodzie, zdecydowanie nie należy się wybierać powyżej lasu, szczytowa grań choć w dobrych warunkach łatwa, w złej pogodzie może być śmiertelnie niebezpieczna.