Jaskinia Ozierna (ukr.Ozerna peczera) to jedna z ogromnych jaskiń gipsowych ukraińskiego Podola, jej łączna długość poznanych korytarzy liczy około 160 km, a zaledwie kilka kilometrów obok znajduje się słynna Jaskinia Optymistyczna która przy długości korytarzy ok 240 km jest największym systemem jaskiniowym Eurazji i najdłuższą jaskinią gipsową świata.

Otwór jaskini znany był miejscowej ludności jeszcze przed II Wojną Światową, a w czasie wojny dawała schronienie przed niemieckimi prześladowcami. Regularna eksploracja i badanie jaskini ruszyły w roku 1961, za sprawą speleologów z Tarnopola. Na ich zaproszenie przyjechaliśmy na 2 dniową eksplorację, by pomóc w kartowaniu i zapoznać się z jaskinią.

Warunki w jaskini są zaskakująco przyjemne, dla grotołaza przywykłego do przenikliwego zimna panującego w tatrzańskim, czy alpejskim krasie wysokogórskim. Tu panuje stała temperatura 9-10 C, wilgotność jest umiarkowana a błota niewiele. Jaskinia ma w zasadzie rozwinięcie zupełnie poziome, znajdujemy się 20-40 m pod powierzchnią ziemi, w warstwie gipsu, nad którym znajduje się wąska warstwa wapienia.

Brak większych ciasnot i trudności technicznych (cała jaskinia jest „bez-sprzętowa”) sprawia że na obozy eksploracyjne, w jakim braliśmy udział, zjeżdża się po kilkadziesiąt osób w wieku od lat 10 wzwyż. Na szczęście partie przy-otworowe obfitują w mnogość przygotowanych miejsc biwakowych, są przygotowane stoły, platformy do spania itp.

Po podziale ekipy, ja oraz Marcinów dwóch, poszliśmy na dalszy biwak, do którego dotarcie zajęło nam ok 2 godzin, w tym godzinę nieco wytężającego meandra.

Szczególnie dalsze partie jaskini, obfitują w kryształy gipsu wszelakich barw, kształtów i rozmiarów. Peregrynując po gipsowym labiryncie, odwiedziliśmy trzy sale z jeziorkami o krystalicznie czystej wodzie.

Jaskinia ma charakter prawdziwego labiryntu, korytarze często krzyżują się pod kątem prostym, więc bez lokalnego przewodnika, trudno byłoby wrócić do otworu. Według słów ukraińskich kolegów, akcja poszukiwania zagubionego grotołaza na jednym z „przodków” trwała 64 godziny.

Cieszę się, że mogłem uczestniczyć w tej wyprawie, trzeba przyznać że jaskinie gipsowe są odmienne od znanego nam doskonale krasu wapiennego. Kolejne doświadczenie, kolejna wiedza, kolejne wspomnienia.

Odwiedzając w listopadzie góry Treskavica (skądinąd do dziś najbardziej zaminowane pasmo BiH), patrzyłem na potężne leje krasowe, a nawet odnalazłem jeden otwór, znajdujący się 10 m od szlaku.

Postanowiłem że tak dalej być nie może i trzeba temat w końcu ruszyć. Zacząłem od kwerendy informacji jakie znaleźć można w internecie. Okazało się że owszem działają tutaj Włosi, ale rzadko, w wywierzyskach nurkowali też Francuzi, Chorwaci działają czasem w zachodniej części kraju. Tyle. Jednak udało mi się znaleźć kontakt do lokalnego grotołaza z Sarajewa, napisałem krótką wiadomość i oto pod koniec grudnia, w ciężkim opadzie śniegu zmierzaliśmy razem do jaskini Cavljak, znajdującej się na jednej z gór otaczających wianuszkiem Sarajewo.

Otwór jaskini znajduje się na wysokości 1200 m, w rozpadlinie na zboczu, ok 25m od drogi. Nieopodal znajduje się „schronisko”, serwujące świetną kawę po bośniacku.

Jaskinia jest znana od dawna, jak udało nam się ustalić, już w latach 80 XX wieku była eksplorowana przez Serbów z Belgradu (podobnie jak wiele innych jaskiń byłej Jugosławii, które dziś są „reeksplorowane” bo wiedza o nich i plany zaginęły w pożodze dziejowej). Obita, choć standard obicia jest typowy – brak bezpiecznych dojść do zjazdów, pordzewiałe łańcuszki zamiast plakietek. Nie istniał też plan ani szkic techniczny, stąd nie wiadomo było jakie i ile lin zabrać.

Podczas pierwszej wizyty, doszliśmy na krawędź 40 metrowej studni, właściwie sali o 30-40 metrowej średnicy, oraz zwiedziliśmy górne partie jaskini. Wiadomym dla mnie było, że muszę tu wrócić, zjechać „do dna” i stworzyć plan, przekrój, szkic.

3 tygodnie później, zaopatrzony w 300 m lin z klubowego magazynu, Distox, wiertarkę i kotwy, zameldowałem się znów pod otworem. W ciągu 2 dni, rozdzielonych wycieczkami narciarskimi w górach centralnej Bośni, doszliśmy do syfonu kończącego znane partie jaskini, na -243m. Poprawiliśmy też obicie, czyniąc je nieco bardziej cywilizowanym, oraz skartowaliśmy ciąg główny.

Jaskinia nadal zachęca do odwiedzin, ponieważ do eksploracji pozostały 3-4 ciągi na górnych piętrach jaskini, a jeden z ciągów bocznych- meander przechodzący w studnię – nie puścił ze względu na dużą ilość lejącej się nią wody, może latem warto tam zajrzeć. Wszystkie te boczne odnogi trzeba też będzie skartować i dołączyć do już istniejącego planu.

Jest tam co robić na kolejne 2-3 dni. Jaskinia w górnej części ma raczej myty charakter, płynie w niej trochę wody, szata naciekowa jest, może nie spektakularna, ale jest. Jest też spore zawalisko w jednej z sal. Poza interesującą pracą w jaskini, być może głównym pożytkiem z tych wyjazdów było nawiązanie znajomości i współpracy ze środowiskiem bośniackich grotołazów i służbą ratownictwa górskiego z Sarajewa.

Jest pomysł na kolejne wyjazdy, w tym do najgłębszej jaskini Bośni (- 653 m Nevidna Voda) oraz na typową eksplorację w górach Vysocica i Treskavica. Zapewne jesienią.