Kelimeny należące do rumuńskich Wewnętrznych Karpat Wschodnich, to góry pod wieloma względami niezwykłe. Głównie za sprawą wulkanizmu, jaki szalał tutaj 11-7 milionów lat temu. Są one częścią karpackiego pasa wulkanicznego, ciągnącego się od gór Wyhorlat na Słowacji, przez ukraińskie Zakarpacie aż po rumuńskie pasma Calimani-Ghurgiu-Harghita. Swoisty „karpacki pierścień ognia”.

Wulkaniczna geneza powstania tych gór ma swoje odzwierciedlenie w wyglądzie grzbietu głównego: najwyższy szczyt Pietros Kelimeński (2100m) znajduje się dziś na krawędzi ogromnej kaldery – przy odrobinie wyobraźni, wędrując zobaczymy z jednej strony urwisko ogromnego krateru, z drugiej łagodnie opadające stoki wulkanu. Strome, zacienione północno-wschodnie zbocza grzbietu głównego, mieściły także lodowce. Zniknęły wraz z końcem ostatniego zlodowacenia 12-10 tysięcy lat temu.

Innym następstwem wulkanicznej genezy gór Kelimeńskich jest występowanie złóż siarki rodzimej. Jej obecność potwierdzono już w połowie XIX wieku, ale dopiero w 1969 roku rozpoczęto wydobycie na skalę przemysłową. Rumuńskie władze założyły potężną kopalnie odkrywkową (opary siarki są trujące) na stokach góry Negoi Romanesc. W szczycie eksploatacji pracowało tutaj do 8 tysięcy osób. Ze względu na niską zawartość rudy siarki i słabą opłacalność – kopalnię ostatecznie zamknięto w 1997 roku. Dziś można ją zwiedzać, a droga do niej z miejscowości Gura Haitii jest sporym ułatwieniem w dostępie do centrum masywu Kelimenów. Oficjalnie zamknięta dla ruchu publicznego, ale jednak używana. Zresztą po kilku kilometrach na drodze tej natkniemy się na punkt poboru opłat za wstęp do parku narodowego.

Dobrą miejscowością startową jest wspomniana Gura Haitii. Znajdziemy tu kilka obiektów noclegowych a miejscowość wcześniej także sklepy i bankomat. Bezpośrednio z osady możemy także ruszyć na inny ciekawy szlak – w stronę 12 Apostołów. To grupa turni skalnych na bocznym grzbiecie gór Kelimeńskich. Skały to wulkaniczne andezyty, mało odporne na procesy erozyjne, dzięki czemu czas, wiatr, deszcz i mróz nadał im fantazyjne formy. Noszą nazwy Nefretete, Mikołaj, Sfinx. Przed wiekami skalny amfiteatr tworzący częsć skał 12 Apostołów (rum. Doisprezece Apostoli) był używany w celach obrzędowych. Po dziś dzień miejscowa ludność odbywa coroczną wycieczkę 29 czerwca, by uczcić pamięć ludzi zaklętych w kamienie.

Droga w stronę Apostołów wiedzie ścieżką dydaktyczną mówiącą o pasterstwie i budowie geologicznej tych gór. Wypas jest tutaj nadal prowadzony w sezonie wiosenno-letnim, a szlak wiedzie bezpośredniej bliskości szałasów, więc należy spodziewać się interwencji agresywnych psów pasterskich.

Kelimeny wywarły na mnie duże wrażenie. Jesienna pustka – w ciągu 2 dni nie spotkałem żadnego turysty, niezwykły krajobraz z rudo-brązową hałdą kopalni pośrodku kaldery wygasłego wulkanu i bezkresne widoki sięgające ośnieżonych gór Rodniańskich na północy. Piękna żółć „samorodków” siarki i para kruków kołująca nad samotnymi skałami.

Komovi, jak nazywa się to pasmo, to niewielki masyw w kształcie podkowy, położony w północno-wschodniej Czarnogórze, przy granicy z Albanią. Składa się w zasadzie z trzech szczytów przekraczających znacznie 2000 m i otaczających rozległą polodowcową dolinę. Na rozgrzewkę, czekając aż ustąpią poranne mgły, ruszyłem w stronę szczytu Kom Vasojevićki 2461 m. Nocleg znalazłem nieco ponad główna drogą Andrijevica – Kolasin, w prywatnym pensjonacie. Po tygodniu mieszkania na wyprawie w warunkach spartańskich, ciepły prysznic, łóżko i domowe jedzenie dobrze mi zrobiły.

Komovi są świetnie dostępne, samochodem dojechać można na wysokość ok 1750 m. Szlak jest niezbyt trudny, ale prowadzi stromym terenem – upadek może zakończyć się tragicznie. Po drodze otwierają się wspaniałe widoki na pozostałe dwa szczyty masywu. Droga w stronę najwyższego z trójcy, Kom Kučki 2487 m, wiedzie w górę doliny pieknie wyrzeźbionej przez lodowiec. Patrząc na nią z góry możemy dostrzec wyraźne ślady ostatniego etapu lodowego życia, czyli porośnięte kosodrzewiną, poprzeczne garby lodowca gruzowego.

Trawersując ogromne,strome piarżyska – wychodzimy na przełęcz Provuša, stąd w prawo w górę na grań szczytową Koma Kuckiego. Końcowy odcinek szlaku, w rejonie szczytu jest trudny, eksponowany i nieco niebezpieczny. Na pewno przyda się kask, kruszyzna jest wszechobecna, musimy też pokonać 2-3 prożki.

Widoki w pełni rekompensują trudy. Na horyzoncie w każdym z kierunków góry. Na południowym wschodzie moje ukochane Góry Przeklęte, na zachodzie Moracka Planina, Maganik i Sinjajevina, w oddali widać nawet Durmitor.

Schodzę do samochodu, podziwiając kilkusetletnie okazy sosny rumelijskiej. W góry Komovi na pewno wrócę, pozostały mi odwiedziny ostatnie z trójki Koma Ljevorečkiego. Wspaniałe góry, jedne z piękniejszych jakie widziałem, a jednocześnie obszarowo tak małe. Czarnogórska perła.

Retezat bardzo wcześnie, bo już w 1935 r, jako pierwszy w Rumunii, objęty został ochroną w formie parku narodowego, chroniącego siedliska wysokogórskie. Sama nazwa bierze się od wierzchołka szczytu Retezat, który w języku rumuńskim oznacza „ścięty” i taki w rzeczywistości jest. Legenda mówi o walce olbrzymów w tych górach, podczas której szczyt Retezatu został ścięty mieczem.

Aby dostać się do wnętrza gór, musimy kierować się na Devę, później Hunedoarę (warto zobaczyć zamek Macieja Korwina). Następnie Hateg i jeśli chcemy wybrać się w część północną pasma to albo parking na końcu drogi do Carnic, albo ośrodek narciarski Rausor.

Chcąc odwiedzić południową część pasma, jedziemy drogą do zbiornika zaporowego Gura Apelor i dalej, drogą gruntową w stronę Poiana Pelegi. Znajduje się tam spory plac, gdzie można zostawić samochód (lub w nim spać). Z uwagi na obecność wielu niedźwiedzi w tych okolicach, zadbajmy, by nie zostawiać w samochodzie niczego co mogło by je zachęcić do włamania.

Droga na najwyższą w tych górach Peleagę (2509 m.) z Poiana Peleagi, wiedzie przez malownicze jezioro Bucura (rum. „radość”) przy którym znajduje się schron i dyżurka Salvamontu. W miarę czasu, sił i pogody możemy zaplanować pętlę przez Papusę, lub kolejną „radość” czyli szczyt Bucura I .

Droga na szczyt Retezat, po północnej stronie grani głównej, z Carnic, prowadzi nas przez schronisko Cabana Pietrele, coraz wyżej przez świerkowe lasy, piętro kosodrzewiny, aż po owiane górskim wiatrem granitowe gołoborza na grzbiecie Retezatu.

Jeśli miałbym do czegoś porównać krajobraz i charakter Retezatu, to chyba najbliżej mu będzie do słowackich Tatr Zachodnich. Odwiedzając to pasmo pod koniec września, w ciągu 2 dni spotkałem tylko dwoje turystów. Niskie chmury pędzone lodowatym wiatrem potęgowały poczucie osamotnienia. Zimna krystaliczna woda w górskich strumieniach oczyszczała ciało i duszę a suche, złociste trawy zapowiadały nadejście tego co nieuchronne – zimy.

U stóp wschodnich, ostro ściętych zboczy Bucegi, wzdłuż ważnej drogi łączącej Bukareszt z Braszowem ulokowały się kurorty Busteni i Sinaia. Z Busteni możemy wyjechać do wnętrza gór kolejką linową – polecam, robi wrażenie gdy w kilka chwil pokonujemy 1100 m przewyższenia podziwiając pionowe urwiska Caraiman, zaś kilka kilometrów za Sinaia zaczyna się droga zwana Transbucegi – prowadząca serpentynami do wnętrza gór – dużej doliny Lalomita, tam się skierowałem tym razem.

Jak w całej Rumuni, należy pamiętać o obecności niedźwiedzi. W górach Bucegi, ze względu na dużą ilość turystów, są one mocno zsynantropizowane, co oznacza że nie boją się ludzi. W lipcu 2024 doszło do ataku, w wyniku którego śmierć poniosła jedna osoba.

Zaczynając spod stacji ratowników Salvamont Bucegi wyruszyłem szlakiem w górę doliny. Piękna październikowa pogoda i górska jesień w pełni: mozaika odcieni zółci i czerwieni.

Piękna w swym kształcie skała zamykająca dolinę – Macetul Tucesc, czyli Turecki Meczet. Góry Bucegi mają ciekawą budowę geomorfologiczną, na krystalicznym trzonie zalegają warstwy skał osadowych, wapieni ale także zlepieńców i grysu objawiających się w będących ikoną tych gór skałach Babele czy słynnym Sfinxie.

Droga prowadzi mnie na szczyt najwyższego w tych górach Omu 2505 m n.p.m. i do małego schroniska przytulonego do skał na wierzchołku.

Piękne widoki na wielką dolinę Gaura i górującą nad nią Scarę.

Dalsza droga prowadzi mnie w stronę Cabany Babele i słynnych skał zlepieńcowych. Byłem tu już kilka lat wcześniej i o ile widok Sfinxa na żywo wart jest zachodu, o tyle całe schronisko i otoczenie robi nieco odpychające wrażenie.

Po zejściu do doliny, warto zjechać kawałek w bok i odwiedzić udostępnioną jaskinię Lalomitei (można płacić kartą), zwłaszcza jej dalsze partie mogą się podobać – duże sale pełne stalaktytów i stalagmitów.